( ط 1 ، رحلى ، ج 4 ، ص 9 ) گويند : « إنّ مزاج العضو البسيط مشابه لمزاج عضو جزئه » . ملكه علميه را عقل بسيط اجمالى ، و علم بسيط ، و ملكه بسيطه گويند . « حقيقة كلّ شىء مندمج فى بسيطه كاندماج العلوم التفصيلية في الملكة البسيطة ، و تلك البسيطة يقال لها القوّة العقلية و العلم البسيط » . به فصل ششم مقاله پنجم نفس شفاء ( ط رحلى ، ج 1 ، ص 359 ) ، و به اسفار ( ط 1 ، رحلى ، ج 1 ، ص 293 ) رجوع شود . نفوس ناطقه انسانى را بسيط و عقول بسيطه گويند . شيخ رئيس در آخر فصل چهارم مقاله نهم الهيات شفاء گويد : و ممّا لا نشكّ فيه أنّ هاهنا عقولا بسيطة مفارقة تحدث مع حدوث أبدان الناس و لا تفسد و تبقى . . . ( شفاء ، ط 1 ، چاپ رحلى سنگى ، ج 2 ، ص 269 ) . حكيم عمر خيامى در وجيزه درخواست نامه گويد : معلوم است كه جسم را با بسيط هيچ مناسبتى نيست ، و حقيقت ذات مردم ( يعنى نفس ناطقه انسانى ) بسيط است قسمت‌ناپذير . . . . به نكته 799 هزار و يك نكته رجوع شود . مفارقات نوريه را عقول بسيطه گويند ، و اطلاق بسيط بر آنها به اعتبار سعه وجودى آنهاست . شيخ رئيس در فصل چهارم مقاله پنجم نفس شفاء ( ط 1 ، رحلى ، ج 1 ، ص 355 ) از آنها تعبير به « الاشياء البسيطة المفارقة الذات » كرده است . بسيط را بر حقّ ( سبحانه ) اطلاق مىكنند چنان كه در السنه حكماء دائر است كه « بسيط الحقيقة كلّ الأشياء و ليس بشيء منها » ، يعنى حق تعالى وجود صمدى حقيقى است . مفاد جمله فوق همان است كه امام امير المؤمنين على عليه السّلام فرموده است : « فسبحانك ملأت كلّ شيء ، و باينت كلّ شيء فانت الذى لا يفقدك شيء » ( إثبات الوصية مسعودى ، ط 1 ، ص 96 ) . از آن حضرت عليه السّلام كلمات عرشى ديگر به همين مفاد در تعليقه‌اى بر اسفار نقل